Science, Astrophysics and Astronomy

          နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ဟာ မြေပြင်အခြေစိုက်တယ်လီစကုပ်တွေကို အသုံးပြုပြီးတော့ နပ်ကျွန်းဂြိုဟ်တစ်ခုလုံးအတွက် အပူချိန်ပြောင်းလဲမှုတွေကို ၁၇ နှစ်ကြာ လေ့လာခဲ့ကြပါတယ်။ တောင်ဝင်ရိုးစွန်းမှာ ရုတ်တရက်ပူနွေးမှုနှင့်အတူ နပ်ကျွန်းဂြိုဟ် တစ်ခုလုံးအပူချိန်ရုတ်တရုတ်ကျဆင်းမှုကို အံ့အားသင့်ဖွယ် တွေ့ရှိခဲ့ကြပါတယ်။           “ဒီလိုပြောင်းလဲပုံမျိုးကို လုံးဝမျှော်လင့်မထားပါဘူး။” လို့ စာတမ်းဦးဆောင်ရေး သားသူ မစ်ချယ်ရိုမန်ကဆိုပါတယ်။ “နပ်ကျွန်းရဲ့ တောင်ဘက်ခြမ်းနွေဦးအချိန်ကို လေ့လာ စောင့်ကြည့်နေချိန်ကစလို့ အေးလာရမှာမဟုတ်ဘဲ ပိုပြီးပူနွေးလာရမှာလို့ ကျွန်မတို့ မျှော် လင့်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။           ကမ္ဘာလိုပဲ နပ်ကျွန်းဂြိုဟ်ဟာလည်း နေကိုလှည့်ပတ်နေတာကြောင့် ဥတုရာသီများ ဖြစ်ပေါ်တည်ရှိနေပါတယ်။ သို့ပေမယ့် နပ်ကျွန်းဟာ နေကို ကမ္ဘာနှစ် ၁၆၅ နှစ်တစ်ကြိမ် လှည့်ပတ်နေတာကြောင့် သူ့ရဲ့ရာသီတစ်ခုဟာ နှစ်ပေါင်း ၄၀ လောက်ကြာမြင့်တတ်ပါ တယ်။ နပ်ကျွန်းဂြိုဟ်ရဲ့ တောင်ဘက်ခြမ်းမှာ ၂၀၀၅ ...

ဆိုလာပရောဂျက်ဆိုတာအားလုံးရင်းနှီးပြီးဖြစ်သလို ရေအားလျှပ်စစ်ဆိုတာလည်း ကျွန်တော်တို့နဲ့ ရင်းနှီးပြီးသား စွမ်းအင်သုံးစွဲမှုတစ်မျိုးဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီနှစ်ခုဟာ သီးခြားတည်ရှိခဲ့ပြီး ကြီးကြီးမားမား ပေါင်းစပ် ဖွဲ့စည်း လုပ်ကိုင်ခဲ့တာမျိုး မရှိခဲ့ပါဘူး။  အခုဆိုရင်တော့ ပထမဆုံးအနေနဲ့ ထိုင်းနိုင်ငံကနေပြီးတော့ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး နှစ်မျိုးရောပရောဂျက်တစ်ခုကို စတင်လုပ်ကိုင်နေပြီဖြစ်ပါတယ်။ ဒီပရောဂျက်ကိုတော့ ထိုင်းနိုင်ငံ လမ်ဒွန်နွိုင်းမြစ်အတွင်းမှာ ဆောင်ရွက်သွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ထိုင်းနိုင်ငံရဲ့ လျှပ်စစ်စွမ်းအင်ထုတ်လုပ်မှုဌာနမှ ဒီပရောဂျက်ကနေ ၄၅ မီဂါဝပ်ထုတ်လုပ်နိုင်ပြီး ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်ထုတ်လွှတ်မှုကို တစ်နှစ်မှာ ၄၇၀၀၀ တန်လောက်လျော့ချနိုင်လိ့မ်မယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် ဒီပရောဂျက်ဟာ ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးမှုကို ထိန်းသိမ်းပေးနိုင်ဦးမှာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။  ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ဒီနှစ်မျိုးစပ်ပရောဂျက်မှာဆိုရင် ဆိုလားပြားတွေကို ရေလှောင်ကန်ကြီးတစ်ခုလုံးရဲ့ ၁ ရာခိုင်နှုန်းသာ ရေမျက်နှာပြင်ပေါ်မှာ တပ်ဆင်ထားပါတယ်။ ဒါက အနီးစပ်ဆုံးဆိုရရင် ဘောလုံးကွင်း ကွင်း ၇၀ စာလောက်ရှိပါတယ်။ ဆိုလာပြားတွေနဲ့ ပလတ်ဖောင်းကြားမှာ ထောင့်အ...

       ကယ်လီဖိုးနီးယား တက္ကသိုလ်က သုတေသီတွေဟာ ပလတ်တီနမ်နာနိုအမှုန်တွေရဲ့ အလွန်တိကျတဲ့ သုံးဖက်မြင် တည်ဆောက်ပုံတစ်ခုကို အက်တမ်စကေးမှာ ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။        သူတို့တွေကို "dislocations"လို့ခေါ်တဲ့ အဏုလောကတည်ဆောက်ပုံ မူမမှန်မှုတွေကို စူးစမ်းစစ်ဆေးနိုင်ဖို့ အသုံးပြုခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအကြောင်းကိုတော့ အောက်ဖော်ပြပါ ဗီဒီယိုမှာ ဆက်လက်လေ့လာနိုင်ပါတယ်။    

          ကြယ်ဘီလူးကြီးတွေ ဝင်တိုက်တဲ့အခါ ဘာဖြစ်မလဲဆိုတာကို အတိအကျခန့်မှန်း နိုင်ဖို့ဟာ လွယ်ကူတဲ့ကိစ္စတစ်ခုမဟုတ်ပါ။ သို့ပေမယ့် DEMOBLACK ဦးဆောင်ပြုလုပ်တဲ့ hydrodynamical simulation ကတော့ ဖြစ်နိုင်ခြေအမြောက်အများကို ဖော်ပြပေးနေပါ တယ်။ ဒီထဲမှာတော့ ကြယ်ဘီလူးတွေ တစ်ခုခုနဲ့တစ်ခု နီးနီးကပ်ကပ် တည်ရှိနေကြတဲ့ ကြယ်မွေးဖွားရာဒေသတွေထဲမှာ ဧရာမတွင်းနက်တွေ တည်ဆောက်ခြင်းလဲ ပါဝင်ပါ တယ်။           နက္ခတ္တရူပဗေဒပညာရှင် Machela Mapelli က ကွန်ပျူတာသရုပ်ပြမှုအသစ်တစ်ခု နဲ့ ဒီကနေခန့်မှန်းဖော်ပြချက်တွေကို ဧပြီလ ၁၁ ရက်နေ့မှာ ဖော်ပြသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ Mapelli ရဲ့ မော်ဒယ်က ဒြပ်ဆွဲလှိုင်းနက္ခတ္တဗေဒနယ်ပယ်ထဲက အရေးကြီးတဲ့ မေးခွန်း တစ်ခုအတွက် အဖြေကို ထင်မြင်ချက်ပေးထားပါတယ်။ ဒီမေးခွန်းကတော့ ဝေးကွာတဲ့ အရပ်ဒေသအသီးသီးက တွင်းနက်နှစ်ခုဟာ GW190521 ကို ဘယ်လိုထုတ်ပေးနိုင်သလဲ ဆိုတာပါပဲ။ GW190521 ဆိုတာကတော့ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တုန်းက LIGO နဲ့ Virgo တို့ ထောက် လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့တဲ့ စွမ်းအားမြင့်ဒြပ်ဆွဲလှိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။     ...

            နိုင်ငံတကာနက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ဟာ စကြဝဠာအတွင်းက အဝေးကွာ ဆုံးသော နက္ခတ္တပစ္စည်းတစ်ခု (ဂလက်စီတစ်ခု) အား ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့ပါတယ်။           HD1 လို့အမည်ရတဲ့ ဂလက်စီအလျောင်းအလျာတစ်ခုဟာ အလင်းနှစ် ၁၃.၅ ဘီလီယံအကွာမှာရှိနေတယ်လို့ လွန်ခဲ့တဲ့ ကြာသပတေးနေ့က Astrophysical Joural မှာ ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေအနေနဲ့ ဒီပစ္စည်းက ဘာလဲဆိုတာကို အတိအကျ သိနိုင်ဖို့ စတင်စူးစမ်းလေ့လာနေပြီ ဖြစ်ပါတယ်။           အဖွဲ့က အိုင်ဒီယာနှစ်ခုကို တင်ပြပါတယ်။ တစ်ခုကတော့ HD1 ဟာ အလွန်မြန်ဆန် တဲ့ နှုန်းတစ်ခုနဲ့ ကြယ်မွေးဖွားဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ ဒေသတစ်ခုဖြစ်ပြီး   population III ကြယ် ( စကြဝဠာရဲ့ပထမဆုံးသောကြယ်တွေ) တွေရဲ့ မွေးရပ်ဒေသတစ်ခု ဖြစ်နိုင်ဖို့ အလားအလာ ကောင်း ရှိပါတယ်။ ဒုတိယတစ်ခုကတော့ HD1 မှာ နေဒြပ်ထု အဆပေါင်း သန်း ၁၀၀ လောက်ရှိတဲ့ ဧရာမတွင်းနက်ကြီးတစ်ခုပါဝင်နေပါတယ်။           “ဒီလောက်အဝေးကြီးက အရင်းအမြစ်တစ်ခ...

       နာဆာရဲ့ ဟယ်ဘယ်တယ်လီစကုပ်က ခက်ထန်ကြမ်းတမ်းသော ဖြစ်စဉ်လို့ သုတေ သီတွေဆိုတဲ့ အဆင့်တစ်ခုကို ဖြတ်သန်းနေတဲ့ ဂျူပီတာလိုဂြိုဟ်သန္ဓေလောင်းတစ်ခုရဲ့ သက်သေအထောက်အထားအား တိုက်ရိုက်ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီတွေ့ရှိမှုက ဂျူပီတာလိုမျိုး ဂြိုဟ်တွေဟာ “ချပ်ပြားမတည်ငြိမ်မှု” ကြောင့် ဘယ်လိုဖြစ်လာနိုင် သလဲဆိုတဲ့ ကာလရှည်ကြာြငင်းခုန်ဆွေးနွေးခဲ့တဲ့ သီအိုရီကို ထောက်ခံပေးနေပါတယ်။             ဒီကမ္ဘာသစ်ဟာဆိုရင် လောလောဆယ်အခြေအနေမှာတော့ ပုံဖော်ဆဲအဆင့်မှာ ရှိ နေတာဖြစ်ပြီး သက်တမ်းနုကြယ်ကြီးရဲ့ ပတ်ပတ်လည်က သက်တမ်း ၂ သန်းသာရှိသေး တဲ့ ခရုပတ်ပုံလည်ပတ်နေတဲ့ အမှုန်တိမ်တိုက်ချပ်ပြားကြီးအတွင်းမှာ နစ်မြုပ်နေပါတယ်။ ဒီအချိန်ဟာ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းမှာ ဂြိုဟ်တွေစတင်ဖြစ်ပေါ်ချိန်လောက်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ယခုလက်ရှိမှာတော့ နေအဖွဲ့အစည်းရဲ့သက်တမ်းဟာ ၄.၆ ဘီလီယံ ရှိပါပြီ။           “သဘာဝကြီးက အမြင်ရှိတဲ့ပုံရပြီး နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးနဲ့ ဂြိုဟ်တွေကို ထုတ်လုပ် ပေးနိုင်တယ်။” ဟု Thayne Currie က ဆိုပါတယ်။   ...

          ကျွန်တော် ကျောင်းတက်စဉ်ကာလတုန်းက သံလျင်တံတားကို နေ့စဉ်ဖြတ်ရသည်။ တံတားကြီးက နှစ်ပေါင်းလဲအတော်ကြာနေပါပြီ။ ကျွန်တော်တို့ကျောင်ကားကြီး ဖြတ်သွား ဖြတ်လာလုပ်တဲ့အချိန်တိုင်းမှာ တံတားကြီးအိပဲ့ပဲ့လှုပ်နေတာကို ကျောင်းကားပေါ်က ကျောင်းသားတော်တော်များများ ခံစားရပါတယ်။ ကိုယ်သွားနေတုန်း တံတားကြီး ဘယ်နေ့ပြတ်ကျမလဲဆိုတာ ရင်တမမနဲ့ပါ။ ပုံမှန်အတိုင်းတွေးကြည့်ရင်တော့ ဒါက တံတားပေါ်မှာ ကားတွေသွားနေတာမလို့ လှုပ်နေတာလို့ သိနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် သေချာစဉ်းစားကြည့်တော့ ဒီကိစ္စဟာ တော်တော်လေး ကြောက်စရာကောင်းပါတယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတာတော့ အောက်မှာဆက်ဖတ်ကြည့်ကြရအောင်။           အဆိုတော်တစ်ယောက် ဖန်ခွက်နားတေ့ပြီး ဖန်ခွက်ကွဲသွားအောင် ဟန်ရေးပြတာ မျိုးကို တော်တော်များများ ဗီဒီယိုတွေမှာ တွေ့ဖူးကြပါလိမ့်မယ်။ ဒါကိုလည်း ရိုးရိုးလေး စဉ်းစားကြည့်လို့ရပါတယ်။ အသံမှာစွမ်းအင်ရှိတယ်။ ဒီစွမ်းအင်က ဖန်ခွက်ကို ကူးစက်သွား ပြီး ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ ပျက်စီးမှုဖြစ်စေတယ်။ ဒါပေမယ့် သေချာကြည့်လိုက်တဲ့အခါမှာ တော့ ဖန်ခွက်ဟာ အသံရဲ့ တခြားကြိမ်နှုန်းတွေ...